KNIAŻNIN Jaków Borisowicz, ur. 3 (14) X 1740 Psków, zm. 14 (25) I 1791 Petersburg, dramaturg, poeta, tłumacz. Pochodził ze starej i zamożnej rodziny szlacheckiej, uczęszczał do gimnazjum Akademii Nauk i szkoły prywatnej. Należał do czołowych rosyjskich dramatopisarzy epoki. Był autorem głośnego melodramatu Orfiej (1763, Orfeusz), oper, m.in. komicznej antypańszczyź-nianej Nlesczastje ot kariety (1779, Nieszczęście z powodu karety). Popularnością cieszyły się komedie satyryczno-obyczajowe K., zwłaszcza Chwastun (1784 lub 1785, Samochwał) i Czudaki (nap. 1790, wyd. pośmiertnie 1794, Dziwacy). Wątki utworów, niejednokrotnie zapożyczane, osadzał K. wśród rodzimych realiów. Największe znaczenie w dorobku K miały tragedie, oparte na ideach oświeceniowych, a wyróżniające się radykalną wymową, wśród nich tyranoburcza Didona (nap. 1767 lub 1769, Dydona), wymierzona przeciw samowładztwu Władimir i Jaropołk (1772, Włodzimierz i Jaropełk), przede wszystkim zaś główne dzieło K. - tragedia Wadim Nowgorodskij (1793, całość wyd. 1914, Wadim Nowgorodzki), spalona publicznie z rozkazu Katarzyny II (1793) za głoszone poglądy republikańskie. Aresztowany (1772), następnie zdegradowany i pozbawiony szlachectwa, K. służąc jako szeregowiec, zajmował się tłumaczeniami (m.in. przełożył 6 tragedii P. Cor-neille'a, 3 komedie C. Goldoniego); po przywróceniu praw (1777) kontynuował karierę urzędniczą i stworzył m.in. pierwszą rosyjską tragedię muzyczną Titowo milosierdije (1777 lub 1778, Miłosierdzie Tytusa). W 1778-81 był współwydawcą pisma "Sankt-Pietierburgskij Wiestnik", wokół którego skupił takich autorów, jak W. Kapnist, I. Chemnicer, G. Dierżawin. Pozostawił też liczne elegie, ody i in.; był autorem żartobliwego poematu Bój stichotworcew (nap. ok. 1765, wyd. 1971, Bój wierszopisów). Liczne świadectwa wskazują na związek nagłej śmierci K z przesłuchaniem w Tajnej Ekspedycji w sprawie jego rękopisu Gorie mojemu otieczestwu (Biada mojej ojczyźnie, tekst nieznany), poświęconego konieczności radykalnych zmian ustrojowych w Rosji.
